صورتحساب الکترونیکی و سامانه مودیان ۱۴۰۵
از «آیا اصلاً مشمولم؟» تا اصلاح، ابطال، برگشت از فروش، مهلت‌ها و جریمه‌ها؛ هر چه لازم داری، به زبان ساده و بر اساس آخرین مقررات سازمان امور مالیاتی.
خلاصه در ۳۰ ثانیه
- از ۱ دی ۱۴۰۲ همهی مودیان (حقیقی و حقوقی) مکلف به صدور صورتحساب الکترونیکی هستند؛ صاحبان مشاغلِ کم‌فروش در ۱۴۰۵ تا سقف ۱۲۰ میلیارد ریال فروش سالانه معاف‌اند.
- فروش به فعال اقتصادی = نوع اول (خریدار اعتبار میگیرد). فروش به مصرف‌کننده = نوع دوم.
- هر صورتحساب را حداکثر ۱۲ روز بعد از صدور در سامانه ثبت کن. خریدار ۳۰ روز برای تأیید یا رد فرصت دارد.
- اطلاعات خریدار، شناسه‌ی کالا، نوع، الگو و نرخ ارزش افزوده با «اصلاحی» درست نمی‌شوند؛ باید ابطال و دوباره صادر کنی.
آیا باید صورتحساب الکترونیکی صادر کنم؟
طبق قانون تسهیل تکالیف مودیان، از ۱ دی ۱۴۰۲ همهی مودیان، اعم از صاحبان مشاغل و شرکت‌ها، مکلف به صدور صورتحساب الکترونیکی هستند. اما سازمان برای صاحبان مشاغلِ کوچک معافیت در نظر گرفته است.
معافیت سال ۱۴۰۵
صاحبان مشاغل (اشخاص حقیقی) که تا پایان ۱۴۰۴ معاف بوده‌اند یا از ۱۴۰۵ کار را شروع کرده‌اند، تا وقتی مجموع فروش کالا و خدماتشان در سال ۱۴۰۵ کمتر از ۱۲۰ میلیارد ریال (۱۲ میلیارد تومان) باشد، از صدور صورتحساب نوع اول و دوم معاف‌اند. این سقف برای هر پرونده‌ی مالیاتی جدا حساب میشود.
| سال | سقف فروش برای معافیت |
|---|---|
| ۱۴۰۲ | ۱۸۰ میلیارد ریال |
| ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ | ۱۴۴ میلیارد ریال |
| ۱۴۰۵ | ۱۲۰ میلیارد ریال |
این‌ها با هر میزان فروش باید صورتحساب صادر کنند
- همهی اشخاص حقوقی (شرکت‌ها و مؤسسات)؛
- مشاغل پزشکی، پیراپزشکی، داروسازی، داروخانه‌ها، دامپزشکی، فروشندگان تجهیزات پزشکی و شاغلان حقوقی (وکالت و مشاوره‌ی حقوقی و خانواده)؛
- عرضه‌کنندگان کالا و خدمات مرتبط با طلا، جواهر و پلاتین؛
- فروشندگان مواد معدنی به واحدهای فرآوری؛
- واحدهای آلاینده‌ی محیط زیست (از دومین دوره بعد از درج در پایگاه واحدهای آلاینده).
برای برخی درآمدها اصلاً صورتحساب الکترونیکی لازم نیست؛ مثل اجاره‌ی املاک، خرید و فروش سهام و اوراق بهادار، سود سپرده‌ی بانکی، سود سهام، حق عضویت و کمک‌های بلاعوض.
سه نوع صورتحساب الکترونیکی
| نوع | چه زمانی | اطلاعات خریدار | اعتبار مالیاتی خریدار |
|---|---|---|---|
| نوع اول | فروش به فعال اقتصادی (B2B) | کامل و الزامی | دارد (پس از تأیید) |
| نوع دوم | فروش به مصرف‌کننده‌ی نهایی | اختیاری | ندارد |
| نوع سوم | رسید کارتخوان یا درگاه پرداخت | ندارد | ندارد |
صورتحساب کاغذی فقط برای اشخاصی است که طبق مقررات امکان صدور صورتحساب الکترونیکی ندارند؛ اطلاعات آن مثل الکترونیکی است، فقط شماره‌ی منحصربه‌فرد مالیاتی را سامانه اضافه می‌کند.
الگوهای صورتحساب
هر صورتحساب یک «الگو» دارد که متناسب با نوع معامله انتخاب میشود و فیلدهای اختصاصی خودش را دارد:
فروش، فروش ارز، طلا و جواهر و پلاتین، قرارداد پیمانکاری، قبوض خدماتی، بلیت هواپیما، صادرات، بارنامه، فرآورده‌های نفتی (پالایش و پخش)، بورس اوراق بهادار مبتنی بر کالا، خدمات بیمه‌ای، فروش زنجیره‌ای
فروش، طلا و جواهر و پلاتین، فرآورده‌های نفتی، خدمات بیمه‌ای
اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش
بعد از صدور صورتحساب اصلی، هر تغییری با یک صورتحساب «ارجاعی» انجام میشود که همان نوع و الگوی صورتحساب اصلی (مرجع) را دارد و شماره‌ی منحصربه‌فرد مالیاتیِ آن را در خودش درج می‌کند.
| موضوع | کِی | نکته‌ی مهم |
|---|---|---|
| اصلی | اولین صورتحسابی که برای هر معامله صادر میشود | — |
| اصلاحی | اصلاح مبلغ یا اقلام دیگر، یا تعداد/مقداری که اشتباه ثبت شده | اطلاعات خریدار، شناسه‌ی کالا، نوع، الگو و نرخ ارزش افزوده قابل اصلاح نیستند |
| برگشت از فروش | مشتری بخشی از کالا را پس داده | تعداد باید کمتر شود؛ مبلغ واحد و نرخ ارزش افزوده تغییر نمی‌کند |
| ابطالی | تغییر خریدار، برگشت همهی کالا، انجام‌نشدن معامله، اشتباه در تاریخ معامله | صورتحساب ابطالی دیگر قابل اصلاح نیست |
برای صدور اصلاحی یا برگشتی روی یک صورتحسابِ اصلاحی/برگشتی، صورتحساب مرجع باید در یکی از وضعیت‌های تأییدشده، تأیید سیستمی یا عدم نیاز به واکنش باشد. صدور ابطالی روی مرجع با هر وضعیتی ممکن است.
کدام صورتحساب را صادر کنم؟
بگو چه اتفاقی افتاده؛ دقیقاً می‌گوییم چه کار کنی.
واکنش خریدار و وضعیت‌های صورتحساب
صورتحساب نوع اولی که برای یک فعال اقتصادیِ دارای کارپوشه صادر شود، در کارپوشهی خریدار قرار میگیرد و او ۳۰ روز فرصت دارد آن را تأیید یا رد کند.
| وضعیت | یعنی چه |
|---|---|
| در انتظار واکنش | خریدار هنوز واکنش نشان نداده و ۳۰ روز نگذشته |
| تأیید شده | خریدار تأیید کرده؛ اعتبار مالیاتی برای او منظور میشود |
| رد شده | خریدار در مهلت رد کرده؛ برای فروشنده باطل محسوب نمی‌شود |
| تأیید سیستمی | ۳۰ روز گذشته و واکنشی نبوده؛ دیگر قابل رد نیست |
| عدم نیاز به واکنش | صورتحساب نوع دوم و سوم (مصرف‌کننده‌ی نهایی) |
| عدم امکان واکنش | کارپوشهی خریدار هنگام صدور غیرمجاز بوده و ۳۰ روز گذشته |
| ابطال شده | یک صورتحساب ارجاعی روی آن صادر و تأیید شده |
مهلت‌ها
- ۱۲ روز — حداکثر فاصلهی تاریخ صدور صورتحساب تا ثبت آن در سامانه مودیان (از ۱۵ آبان ۱۴۰۳).
- ۳۰ روز — مهلت خریدار برای تأیید یا رد صورتحساب.
- بدون مهلت — صورتحساب اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش؛ اما اثر مالیاتی‌اش در دوره‌ای حساب میشود که صادرش میکنید.
- تا پایان روز اداری بعد — اعلام خرابی پایانهی فروشگاهی از طریق کارپوشه.
- یک ماه پس از پایان هر فصل — تکمیل و ارسال اظهارنامه‌ی پیش‌فرض ارزش افزوده و پرداخت مالیات آن.
حد مجاز فروش (ماده ۶)
جمع صورتحساب‌هایی که هر مودی در یک دوره صادر می‌کند نباید از ۵ برابر فروش اظهارشده‌ی دوره‌ی مشابه سال قبل (که مالیاتش پرداخت یا تقسیط شده) بیشتر شود. برای واحدهای تازه‌تأسیس، بی‌سابقه یا کم‌فروش، سقف برابر ۵ برابر معافیت سالانه‌ی ماده ۱۰۱ است. حد مجاز هر دوره در کارپوشه نمایش داده میشود.
اگر صورتحسابی از حد مجاز عبور کند، برچسب «عدول از حد مجاز» میگیرد و خریدار بابت آن اعتبار مالیاتی نمی‌گیرد. راه‌حل: افزایش حد مجاز (با پرداخت مالیات، تقسیط بدهی یا ارائه‌ی تضمین مثل چک صیادی) و سپس صدور صورتحساب اصلاحی.
روش‌های ارسال صورتحساب
- مستقیم توسط خود مودی — با نرم‌افزار حسابداری یا پایانهی فروشگاهی که به سامانه متصل است؛
- شرکت معتمد با کلید مودی؛
- شرکت معتمد با کلید شرکت معتمد — ساده‌ترین راه برای کسب‌وکارهایی که نرم‌افزار ندارند؛
- سامانه‌های دولتی — برای موارد خاصی که سازمان تعیین کرده.
پیش از هر چیز باید از کارپوشهی خود در my.tax.gov.ir «شناسه‌ی یکتای حافظه‌ی مالیاتی» بگیرید و برای هر ردیف کالا/خدمت، شناسه‌ی ۱۳ رقمی آن را از stuffid.tax.gov.ir درج کنید.
جریمه‌ها (ماده ۲۲)
| تخلف | جریمه |
|---|---|
| فروش بدون صدور صورتحساب الکترونیکی | ۱۰٪ مبلغ فروش یا حداقل ۲۰ میلیون ریال (هر کدام بیشتر) |
| عضو نشدن در سامانه، استفاده نکردن از پایانه/حافظه‌ی مالیاتی یا استفاده از حافظه‌ی دیگری | ۱۰٪ فروش یا حداقل ۲۰ میلیون ریال + محرومیت از معافیت‌ها و مشوق‌های همان سال |
| معرفی نکردن حساب بانکی تجاری | ۱۰٪ فروش از آن حساب یا حداقل ۲۰ میلیون ریال + محرومیت از معافیت‌ها |
| ندادن صورتحساب چاپی به خریدار، حذف یا تغییر صورتحساب | ۲٪ مبلغ صورتحساب یا حداقل ۲۰ میلیون ریال |
| رعایت نکردن مواد ۱۲ تا ۱۴ قانون | ۱٪ فروش اعلام‌نشده یا حداقل ۱۰ میلیون ریال |
پرسش‌های پرتکرار
آیا برای کالای معاف از ارزش افزوده هم باید صورتحساب الکترونیکی صادر کنم؟
بله. برای هر فروش کالا یا ارائه خدمت، چه مشمول ارزش افزوده باشد چه معاف، باید صورتحساب الکترونیکی صادر و در سامانه مودیان ثبت شود (مگر اینکه خودتان طبق شرایط ۱۴۰۵ از صدور صورتحساب معاف باشید).
چند روز فرصت دارم صورتحساب را در سامانه مودیان ثبت کنم؟
از ۱۵ آبان ۱۴۰۳، حداکثر فاصلهی تاریخ صدور صورتحساب تا ثبت آن در سامانه مودیان ۱۲ روز است.
خریدار چقدر فرصت دارد صورتحساب را تأیید یا رد کند؟
۳۰ روز از زمانی که صورتحساب در کارپوشهاش قرار میگیرد. اگر در این مدت واکنش نشان ندهد، صورتحساب «تأیید سیستمی» میشود و دیگر نمیتواند آن را رد کند؛ فقط میتواند از فروشنده بخواهد اصلاح یا ابطال کند.
اگر خریدار صورتحساب را رد کند، فروش من حذف میشود؟
خیر. صورتحساب ردشده تا وقتی فروشنده آن را ابطال نکند، از نظر سیستم فروش حساب میشود؛ البته فروشنده بابت آن جریمه‌ی عدم صدور نمی‌گیرد و خریدار هم اعتباری نمی‌گیرد.
رسید کارتخوان من صورتحساب الکترونیکی حساب میشود؟
اگر کالا یا خدمت واحد عرضه میکنید یا همهی کالاها و خدماتتان نرخ ارزش افزودهی یکسان دارند، تا پایان سال ۱۴۰۵ رسید کارتخوان یا درگاه پرداخت شما صورتحساب الکترونیکی محسوب میشود. طلافروشان و فروشندگان مواد معدنی به واحدهای فرآوری از این حکم مستثنا هستند.
اگر سیستم یا پایانهی فروشگاهیام خراب شود چه کنم؟
باید تا پایان روز اداری بعد، موضوع را از طریق کارپوشهی خود در سامانه مودیان (یا شرکت معتمد) اعلام کنید و پس از رفع مشکل، صورتحسابهای صادره را ثبت و ارسال کنید.
آیا هنوز باید معاملات فصلی (ماده ۱۶۹) را جداگانه ارسال کنم؟
برای معاملاتی که صورتحساب الکترونیکی آنها در سامانه مودیان ثبت شده، نه؛ ثبت در سامانه مودیان به منزلهی ثبت در سامانهی معاملات فصلی است.
از کسی که از صورتحساب الکترونیکی معاف است خرید کردهام؛ مشکلی دارد؟
این خریدها نه اعتبار مالیاتی ارزش افزوده برایتان میسازد و نه بهعنوان هزینهی قابل قبول مالیاتی پذیرفته میشود.