به زبان ساده
واژه‌نامه‌ی مالیاتی
معنی اصطلاحاتی که در برگه‌های مالیاتی، سامانه‌ها و نامه‌های اداره می‌بینید؛ هر کدام با پیوند به ابزار رایگان همان موضوع.
۵۸ واژه
ابلاغ
- رساندن رسمی برگه‌ها به مودی (الکترونیکی در درگاه مالیاتی یا حضوری). مهلت‌های اعتراض از روز ابلاغ شمرده می‌شود، نه روز صدور برگه.
- مهلت‌شمار
ارزش معاملاتی
- قیمتی که سازمان امور مالیاتی برای املاک هر منطقه تعیین می‌کند و پایه‌ی مالیات نقل‌وانتقال و ارث است؛ معمولاً کمتر از قیمت بازار.
استهلاک
- کم شدن ارزش دارایی‌ها (ساختمان، خودرو، دستگاه) در طول سال‌ها که به نرخ جدول استهلاکات، هر سال بخشی از آن هزینه حساب می‌شود.
اظهارنامه
- فرمی که مودی در آن درآمد، هزینه و مالیات خود را برای یک دوره به سازمان امور مالیاتی گزارش می‌کند؛ مثل اظهارنامه‌ی عملکرد سالانه، اجاره یا ارزش افزوده‌ی فصلی. ندادن به‌موقع آن جریمه دارد و معافیت‌ها را از بین می‌برد.
- چه اظهارنامه‌ای باید بدهم؟
اظهارنامه‌ی عملکرد
- اظهارنامه‌ی سالانه‌ی درآمد مشاغل (اشخاص حقیقی) و شرکت‌ها (اشخاص حقوقی). مشاغل معمولاً تا پایان خرداد و شرکت‌ها تا پایان تیر سال بعد فرصت دارند.
- چک‌لیست مدارک
اعتبار مالیاتی (ارزش افزوده)
- ارزش افزوده‌ای که مودی هنگام خرید پرداخته و می‌تواند از ارزش افزوده‌ی فروش خود کم کند؛ به شرط آنکه خرید با صورتحساب الکترونیکی معتبر ثبت شده باشد.
- بدهی ارزش افزوده‌ی فصل
اعتراض و لایحه
- نامه‌ی کتبی مودی برای رد بخشی یا همه‌ی برگ تشخیص، همراه دلیل و مدرک. در مهلت قانونی به اداره داده می‌شود و ممکن است به هیئت حل اختلاف برسد.
- نامه‌ساز مالیاتی
اینتاکد (کد فعالیت)
- کد رسمی هر شغل در فهرست فعالیت‌های سازمان امور مالیاتی. ضریب سود و گروه شغلی از روی آن معلوم می‌شود.
- اینتاکدیاب
بخشودگی جرایم
- درخواست مودی برای بخشیده شدن تمام یا بخشی از جریمه‌ها؛ معمولاً با پرداخت یا ترتیب پرداخت اصل مالیات پذیرفته می‌شود.
- نامه‌ی درخواست بخشودگی
برگ تشخیص
- برگه‌ای که درآمد و مالیات تعیین‌شده‌ی اداره را به مودی ابلاغ می‌کند. مودی از تاریخ ابلاغ ۳۰ روز فرصت دارد کتباً اعتراض کند؛ وگرنه قطعی می‌شود.
- مهلت‌شمار اعتراض
برگ قطعی
- برگه‌ای که مالیاتِ قطعی‌شده را ابلاغ می‌کند؛ پس از آن مالیات باید پرداخت یا تقسیط شود و دیگر در هیئت‌های عادی قابل اعتراض نیست.
پایانه‌ی فروشگاهی
- نرم‌افزار یا دستگاهی که فروش را ثبت و صورتحساب الکترونیکی را به سامانه‌ی مودیان می‌فرستد.
پرونده‌ی مالیاتی
- مجموعه‌ی اطلاعات و سوابق هر مودی در اداره‌ی امور مالیاتی که با ثبت‌نام ساخته می‌شود و شماره‌ی پرونده دارد.
ترازنامه و صورت سود و زیان
- دو گزارش اصلی مالی شرکت‌ها: ترازنامه دارایی و بدهی را در پایان سال نشان می‌دهد و صورت سود و زیان درآمد و هزینه‌ی سال را.
تقسیط
- پرداخت بدهی مالیاتی در چند قسط با موافقت اداره‌ی مالیاتی، به‌جای پرداخت یکجا.
- نامه‌ی درخواست تقسیط
تقسیم سود و مالیات سهام
- سود سهامی که شرکت پس از پرداخت مالیات خودش تقسیم می‌کند، برای سهامدار دوباره مشمول مالیات بر درآمد نیست.
جریمه‌ی دیرکرد
- جریمه‌ای که به‌خاطر پرداخت‌نکردن مالیات در موعد، به ازای هر ماه تأخیر به بدهی اضافه می‌شود.
- ماشین‌حساب جریمه
جریمه‌ی عدم تسلیم اظهارنامه
- جریمه‌ای که برای ندادن اظهارنامه در مهلت قانونی تعلق می‌گیرد؛ علاوه بر اینکه معافیت‌ها هم از دست می‌رود.
- ماشین‌حساب جریمه
حسابرسی مالیاتی
- بررسی دفاتر و صورت‌های مالی توسط حسابدار رسمی یا سازمان حسابرسی؛ گزارش آن (مثلاً گزارش حسابرسی مالیاتی ماده‌ی ۲۷۲) می‌تواند مبنای مالیات قرار گیرد.
حسن انجام کار
- بخشی از هر صورت وضعیت (معمولاً ۱۰٪) که کارفرما تا تحویل و پایان تعهدات نگه می‌دارد و بعد آزاد می‌کند.
- صورت وضعیت پیمانکاری
حق بیمه‌ی تأمین اجتماعی
- ۳۰٪ دستمزد مشمول بیمه: ۷٪ سهم کارگر، ۲۰٪ کارفرما و ۳٪ بیمه‌ی بیکاری که آن هم با کارفرماست.
- محاسبه حق بیمه
درآمد مشمول مالیات
- مبلغی که نرخ مالیات روی آن اعمال می‌شود: درآمد پس از کسر هزینه‌های قابل قبول و معافیت‌ها.
دفاتر قانونی
- دفتر روزنامه و کل که برخی مشاغل و همه‌ی شرکت‌ها باید پلمب کنند و حساب‌هایشان را در آن ثبت کنند. نداشتن آن جریمه دارد و درآمد را علی‌الرأس می‌کند.
دوره‌ی فصلی ارزش افزوده
- هر سه ماه یک دوره است و اظهارنامه و پرداخت آن تا یک ماه پس از پایان فصل مهلت دارد.
- تقویم مالیاتی
دیوان عدالت اداری
- دادگاه شکایت از تصمیم‌های دستگاه‌های دولتی؛ از جمله آرای قطعی مراجع مالیاتی. شکایت در آن از راه سامانه‌های قضایی ثبت می‌شود.
- سامانه‌های رسمی
رسیدگی
- بررسی اظهارنامه و مدارک مودی توسط ممیز یا رسیدگی‌کننده‌ی اداره‌ی مالیاتی که به گزارش رسیدگی و سپس برگ تشخیص می‌رسد.
سال مالیاتی
- دوره‌ی یک‌ساله‌ی محاسبه‌ی مالیات؛ برای اشخاص حقیقی از اول فروردین تا پایان اسفند. شرکت‌ها می‌توانند سال مالی دیگری داشته باشند.
سامانه‌ی مودیان
- سامانه‌ی سازمان امور مالیاتی برای صدور و ثبت صورتحساب الکترونیکی؛ خرید و فروش مودیان از راه آن به هم وصل و پیش‌نویس اظهارنامه‌ها از آن ساخته می‌شود.
- سامانه‌های رسمی
سپرده‌ی ۵٪ بیمه (قراردادها)
- ۵٪ از هر پرداخت قرارداد پیمانکاری که کارفرما نگه می‌دارد تا پیمانکار مفاصاحساب بیمه بیاورد؛ با آوردن مفاصاحساب پس داده می‌شود.
- صورت وضعیت پیمانکاری
شناسه‌ی کالا و خدمات
- کد ۱۳ رقمی هر کالا یا خدمت که در هر ردیف صورتحساب الکترونیکی باید بیاید.
- سامانه‌ی شناسه کالا
شناسه‌ی ملی (اشخاص حقوقی)
- عدد یازده‌رقمی یکتای هر شرکت یا مؤسسه که هنگام ثبت داده می‌شود.
- بررسی شناسه ملی
شناسه‌ی یکتای حافظه‌ی مالیاتی
- شناسه‌ای که سامانه‌ی مودیان به هر مودی (یا هر نرم‌افزار او) می‌دهد تا صورتحساب‌ها با آن امضا و ارسال شوند.
شورای عالی مالیاتی
- مرجعی که به شکایت از رأی قطعی هیئت‌ها، فقط از جهت نقض قانون یا مقررات یا ایراد شکلی، رسیدگی می‌کند؛ نه دوباره مبلغ را.
صورتحساب اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش
- سه راه درست کردن صورتحسابی که قبلاً ثبت شده: اصلاحی برای تغییر مبلغ یا مشخصات، ابطالی برای حذف کامل در مهلت، و برگشت از فروش وقتی کالا پس داده شده است.
- کدام صورتحساب را بزنم؟
صورتحساب الکترونیکی
- فاکتوری که در سامانه‌ی مودیان ثبت می‌شود و شماره‌ی منحصربه‌فرد مالیاتی می‌گیرد. نوع اول با مشخصات خریدار و نوع دوم بدون آن است.
- کدام صورتحساب را بزنم؟
ضریب سود (ضریب مالیاتی)
- درصدی از فروش که وقتی دفاتر و مدارک کامل نیست یا قبول نمی‌شود، سود مشمول مالیات فرض می‌شود. برای هر فعالیت جداست و هر سال اعلام می‌شود.
- محاسبه مالیات مشاغل
طبقات وراث
- دسته‌بندی ورثه برای مالیات ارث: طبقه‌ی اول (پدر، مادر، همسر، فرزندان)، دوم (اجداد، خواهر و برادر) و سوم (عمو، دایی، خاله، عمه…). نرخ مالیات طبقه‌های بعدی بیشتر است.
علی‌الحساب
- مبلغی که پیش از تعیین مبلغ قطعی پرداخت یا کسر می‌شود و بعداً با حساب نهایی تسویه می‌شود؛ مثل ۳٪ مالیات قراردادها.
علی‌الرأس
- تعیین درآمد بدون اتکا به دفاتر، با قرائن و اطلاعاتی که اداره در دست دارد. معمولاً وقتی اظهارنامه داده نشده یا دفاتر رد شده است و نتیجه‌اش اغلب گران‌تر است.
کارپوشه
- صفحه‌ی هر مودی در سامانه‌ی مودیان که صورتحساب‌های صادره و دریافتی را نشان می‌دهد و تأیید یا رد صورتحساب‌های خرید از آن‌جا انجام می‌شود.
کد اقتصادی
- شماره‌ی شناسایی مالیاتی هر مودی که پس از ثبت‌نام در درگاه مالیاتی دیده می‌شود و در قرارداد، فاکتور و صورتحساب الکترونیکی می‌آید. درست بودن کد ملی یا شناسه‌ی ملی طرف معامله را پیش از ثبت بسنجید.
- بررسی کد ملی و شناسه ملی
ماده‌ی ۱۰۰ (مالیات مقطوع)
- روشی که در آن مالیات بعضی مشاغل کوچک، به‌جای رسیدگی به اسناد، با توافق یا به‌صورت مقطوع تعیین می‌شود. شرایط و سقف آن هر سال با دستورالعمل جدا اعلام می‌شود.
ماده‌ی ۱۰۴
- ماده‌ای که پرداخت‌کنندگانِ قراردادهای پیمانکاری، خدمات و حق‌الزحمه را موظف می‌کند ۳٪ از هر پرداخت را به‌عنوان علی‌الحساب مالیات کسر و پرداخت کنند. این مبلغ از مالیات نهایی پیمانکار کم می‌شود.
- صورت وضعیت پیمانکاری
ماده‌ی ۲۵۱ مکرر
- راه شکایت از مالیات قطعی‌شده که به نظر مودی غیرعادلانه است؛ با درخواست به وزیر امور اقتصادی و دارایی و رسیدگی در هیئت ویژه.
مالیات اجاره
- مالیات درآمد اجاره‌ی املاک. ۲۵٪ اجاره بابت هزینه‌ها کسر و بقیه با نرخ‌های ماده‌ی ۱۳۱ حساب می‌شود؛ برخی واحدهای مسکونی کوچک معافند.
- محاسبه مالیات اجاره
مالیات بر ارث
- مالیاتی که از اموال بازمانده‌ی متوفی، بسته به نوع مال و طبقه‌ی وراث، گرفته می‌شود. ورثه باید ظرف یک سال از فوت اظهارنامه‌ی ارث بدهند.
- محاسبه مالیات ارث
مالیات بر ارزش افزوده
- مالیاتی که فروشنده روی قیمت کالا یا خدمت از خریدار می‌گیرد و پس از کسر ارزش افزوده‌ی خریدهای خودش، باقی را فصلی به سازمان می‌پردازد. نرخ عمومی ۱۴۰۵: ۱۰٪.
- محاسبه ارزش افزوده
مالیات تکلیفی
- مالیاتی که پرداخت‌کننده موظف است هنگام پرداخت، از سهم طرف مقابل کم کند و به حساب سازمان بریزد؛ مثل مالیات حقوق کارمند یا ۳٪ قراردادهای پیمانکاری.
- صورت وضعیت پیمانکاری
مالیات حقوق
- مالیات حقوق کارکنان که کارفرما هر ماه از حقوق کم می‌کند و با لیست مالیات حقوق تا پایان ماه بعد می‌پردازد. تا سقف معافیت سالانه، مالیات ندارد.
- محاسبه مالیات حقوق
مالیات نقل و انتقال
- مالیات فروش ملک (۵٪ ارزش معاملاتی) و انتقال سرقفلی (۲٪) که پیش از تنظیم سند در دفترخانه پرداخت می‌شود.
- مالیات نقل و انتقال
معافیت ماده‌ی ۱۰۱
- مبلغی از درآمد سالانه‌ی صاحبان مشاغل که اگر اظهارنامه به‌موقع داده شود، مالیات ندارد. سقف آن هر سال در قانون بودجه تعیین می‌شود.
- نرخ‌نامه ۱۴۰۵
مفاصاحساب
- گواهی که نشان می‌دهد مودی بابت یک موضوع (مثلاً یک قرارداد یا نقل‌وانتقال) بدهی مالیاتی یا بیمه‌ای ندارد. بسیاری از کارها بدون آن انجام نمی‌شود.
نرخ ماده‌ی ۱۰۵ (شرکت‌ها)
- نرخ مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی که در حالت عادی ۲۵٪ سود مشمول مالیات است.
- شرکت بزنم یا شخص حقیقی بمانم؟
نرخ‌های ماده‌ی ۱۳۱ (پلکانی)
- نرخ‌های مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی (مشاغل، اجاره و…) که پله‌پله بالا می‌رود: هر بخش از درآمد با نرخ پله‌ی خودش حساب می‌شود، نه همه‌ی درآمد با بالاترین نرخ.
- نرخ‌نامه ۱۴۰۵
این توضیح‌ها برای آشنایی است و جای متن قانون و بخشنامه‌ها را نمی‌گیرد. اگر برگه‌ای به دستتان رسیده، پیش از گذشتن مهلت با کارشناس مشورت کنید.
سوالت را از کارشناس بپرس
پاسخ دقیق برای شرایط خودت؛ اولین مشاوره رایگان است.